Skale jazz'owe

Damian Ruskowiak

Założyłem ten temat gdyż ostatnio dość dużo rozpisaliśmy się o jazz'ie, improwizacjach, nagrywaniu itd. Jeszcze całkiem niedawno sam grałem improwizacja w sposób nieświadomy - co ślina na język przyniesie. Ostatnie warsztaty jazzowe w Lesznie pod okiem Hans Peter Salentin'a rozjaśniły mi bardzo wiele istotnych rzeczy w tej kwestii. Nie chodzi bowiem o natłok dźwięków, im więcej tym lepiej tylko raczej o przemyślane zagrywki, łączenia akordów używanie skal, poprawnej artykulacji. I to nie jest taka prosta sprawa. Jeśli już zdołamy ograć jakieś patenty to nagle przychodzi do zagrania standard i jak to wykorzystać ?? Salentin mówił, aby spisywać swoje solówki, nagrywać się i słuchać. Ponadto słuchać innych muzyków jazzowych i czerpać wzorce - w tym względzie chyba każdy prof namawia do takich posunięć swoich studentów i uczniów

Nie jestem specem w tej dziedzinie ale chciałem się z Wami podzielić tym co się dowiedziałem...

Od czego zaczynać grać improwizacje ??

Na warsztatach zaczynaliśmy od prostych patentów opartych na akordach II-V-I i progresje czyli w rozumieniu tonacji np. Cmaj mamy akordy D- G7 Cmaj7. Ogrywa się proste dźwięki. Wpierw ćwiczyliśmy na prymach tych akordów, potem na pasażach oraz na pierwszych pięciu dźwiękach skali. Wszystko to dokładnie znajduje się w szkołach Aebersolda.
Następnie staraliśmy się wykorzystywać kolejne dźwięki tych akordów. Żmudna robota ale zmusza do myślenia i zastosowania konkretnych dźwięków. To jest początek wszelkich improwizacji jeśli chodzi praktykę.
Wszelkie szybkie przebiegi są progresjami ogrywanych patentów przy zastosowaniu poszczególnych skal. To nic innego jak ćwiczenie np. Clark'a. To też schematy grane progresjami w górę lub w dół. Spróbujcie zagrać II schemat Clark'a używając całych tonów lub skali molowej i grając artykulacją w sposób ta-ha-ta-ha w rytm bardziej trójkowy, a usłyszycie, że coś zaczyna brzmieć inaczej niż nasze skale dur moll

Artykulacja:

W muzyce jazzowej bardzo ważna jest artykulacja - ta-ha-ta-ha-ta-ha. Wszystko w rytm trójkowy raczej. W BigBandach sprawa ma się jeszcze inaczej ale to już odrębny temat. Na początek wystarczy to poćwiczyć - i tak zajmie sporo naszego czasu

Skale:

To chyba podstawowy alfabet jazz'owy. Poszczególne oznaczenia akordów mówią nam jaką wykorzystać skalę. Postaram się co nieco przybliżyć: Na początek zaznaczę, że C = cały ton, P = półton, wszystkie przykłady będą od dźwięku C:

DUROWA znaczek trójkąta przy akordzie oznacza akord Maj czuli dur - skala jońska C D E F G A H (w terminologii amerykańskiej B) C2 - czyli C-C-P-C-C-C-P - oznaczenia akordów w standardach Cmaj, Cma, Cma7, Cmaj7, Cmaj9 (9=nona), Cmaj13 - septyma przeważenie jest wielka o czym musimy pamiętać !!!
Dominanta Septymowa (budowana na V stopniu gamy właściwej dur) - skala miksolidyjska C-D-E-F-G-A-Bb-C2 czyli C-C-P-C-C-P-C - oznaczenia akordów C7, C9, C11, C13. W skalach septymowych nie podkreśla się czwartego stopnia.
Minor Septymowa (budowana na II stopniu gamy dur) - skala dorycka C-D-Es-F-G-A-Bb-C czyli C-P-C-C-C-P-C - oznaczenia akordów w standardach - (minus oznacza gamę moll) C-, C-7, Cmi, Cmi7, Cmin7, Cmin9, Cmin11, Cmin13 - septyma bywa tutaj mała ale bardzo ważna jest nona
Lidyjska (budowana na IV stopniu gamy dur - jest to skala z podwyższoną kwartą) C-D-E-Fis-G-A-H-C czyli - C-C-C-P-C-C-P - oznaczenia akordów C trójkąt +4, Cmaj+4, Cmaj+11, Cmajb5 (oznacza enharmoniczną zmianę obniżenia kwinty zamiast podwyższenia krwaty)
Lokrycka - półzmniejszona oznaczana w zapisie przez przekreślone O (budowana na 7 stopniu gamy dur) C-Des-Es-F-Ges-As-Bb-C czyli P-C-C-P-C-C-C - oznaczenia akordów C przekreślone Zero, Cmi7(b5), C-7b5
Lokrycka z #2 czyli skala półzmniejszona budowana na 6 stopniu gamy melodycznej mollowej) C-D-Es-F-Ges-As-Bb-C czyli C-P-C-P-C-C-C W zapisie oznaczana jest przez przekreślone zero z dopiskiem #2
Skala zmniejszona budowana na zasadzie C-P-C-P-C-P-C-P czyli C-D-Es-F-Ges-As-A-Bb-C - oznaczana jest poprzez malutkie zero w indeksie górnym przy nazwie akordu lub poprzez dopisek DIM od słowa DIMINISHED Cdim7
Dominanta lidyjska budowana na IV stopniu gamy Melodycznej Mollowej z podwyższoną kwartą - C-D-E-Fis-G-A-Bb-C czyli C-C-C-P-C-P-C, oznaczenia akordów C7+4, C7+11, C7+13
Skala całotonowa (augmented czyli zwiększona) budowana samymi całymi tonami jak nazwa wskazuje C-D-E-Fis-Gis-Bb-C oznaczana jest symbolem "+", czyli wygląda to tak C7+ lub Caug7, C7+5
Dominanta septymowa, zmniejszony od półtonu C-Des-Es-E-Fis-G-A-Bb-C budowana na zasadzie P-C-P-C-P-C-P-C - oznaczenia w akordach C7b9
Zmniejszona całotonowa budowana na 7 stopniu gamy melodycznej mollowej - zwana skalą ALTEROWANĄ C-Des-Es-E-Fis-Gis-Bb-C --> P-C-P-C-C-C-C - oznaczana w akordach jako C7+9, C7alt, C7b9+4, C7b9+11
Lidyjska (augmented = zwiększona) - inaczej skala durowa z podwyższoną kwarta i kwintą budowana na 3 stopniu skali Melodycznej mollowej. Dźwięki: C-D-E-Fis-Gis-A-H-C czyli C-C-C-C-P-C-P oznaczana jako Cmaj+4+5
Melodyczna mollowa z septymą wielką - C-D-Es-F-G-A-H-C --> C-P-C-C-C-C-P oznaczana jako Cmin(maj)7, Cmelodic7
Harmoniczna mollowa (wszystkim dobrze znana) C-D-Es-F-G-As-H-C Cmin(maj7), C-(maj)Harmonic
Skala bluesowa budowana na zasadzie -3 C P P -3 C (-3=tercja mała) lub 1-b3,4,4#,5,b7,1 --> C-Es-F-Fis-G-Bb-C
Jest jeszcze skala Maj+4 z podwyższoną kwartą C-D-E-Fis-G-A-H-C

Mam nadzieję, że niczego nie pominąłem. Posłużyłem się Aebersoldem i własnymi notatkami - także wiedza z pewnych źródeł

Zachęcam aby usiąść w domku, wziąć trąbkę i poprzegrywać schematy gam - wtedy można posłuchać nowych fajnych skal

Ogranie ich zajmuje na prawdę sporo czasu ... A gdzie teraz wnieść to w grę ?? Kolejne tyle samo lub więcej czasu nam to pochłonie. To co napisałem to tylko mała cząstka świata improwizacji

Jeśli coś pominąłem to niech Ci, którzy grają jazz dodadzą coś od siebie w temacie. Będzie mi miło

Ponadto dołączam parę skanów schematów skal, syllabusa itd ... może się komuś przydadzą

Enjoy

Michał Koniarski

Ja od siebie mogę dodać dwie rzeczy:
1. Jeżeli ktoś nigdy nie improwizował lub robił to dawno to najlepiej zacząć od zwykłych gam z pasażami. Skale i akordy z dodanymi składnikami są bardzo fajne, jednak jeżeli ktoś nie ma za bardzo pojęcia o budowie gamy lub zwykłego akordu to skale i "podrasowane" akordy nic mu nie dadzą bo nie będzie wiedział co to jest ten A7 czy g7+. Jestem w posiadaniu szkoły jazzowej, na której uczą się trębacze w Skandynawii (na studiach). Uwierzcie mi, szkoła zaczyna się od ogrywania zwykłych akordów dur i moll. warunkiem jest jednak poruszanie się po wszystkich tonacjach w jak najszybszym tempie. Jest to bardzo ważna rzecz, żeby grać to szybko. Swego czasu poćwiczyłem to trochę (zwykłe akordy durowe) i doprowadziłem to do tempa 160. Muszę powiedzieć, że po zagraniu tylko tego jednego ćwiczenia czułem się tak pewny tego co gram, że nie potrzebne było mi nic więcej. Co przyszło mi do głowy to zagrałem ponieważ umiałem poruszać się po tonacjach, nie było dla mnie trudnej tonacji. Myślę, że jest to zasadnicza sprawa, żeby wyćwiczyć nawet najprostszą rzecz, ale szybko bo tak naprawdę podczas improwizacji w utworze nie ma czasu na szukanie dźwięków i tonacji - trzeba grać. Utwór na nas nie poczeka więc trzeba reagować szybko.

2. Bardzo, a powiem nawet dosadniej STRASZNIE WAŻNA JEST ARTYKULACJA!!! Jest to jedna z charakterystycznych cech jazzu. Przytoczę tu cytat z mojego opisu "nie jest ważne co grasz, ale jak grasz". Posłuchajcie solówek Milesa Davisa lub Chrisa Botti. Melodie, które wygrywają podczas solówek nie są trudne do zagrania, ale oni grają to w taki sposób, że treść tego co grają staje się przyćmiona. Czasami nie trzeba grać wielu trudnych i szybkich dźwięków, wystarczy kilka prostych fraz, ale zagranych odpowiednią artykulacją (atak, dźwięk, efekty, odpowiedni styl...) i możecie powalić na kolana niemal każdą publiczność.
Reszta taka jak napisał Damian...

Pozdrawiam

malladyn

Drugi podpunkt

brawo Michał

heniekroy

Mam pytanie: improwizujac na jakis temat w ton. np. Cdur w ktoryms takcie trafiam na dm7 i gram wtedy dzwieki skali odpowiedniej dla dm7. A jak bedzie kiedy bede gral np. w Edur i tez trafie na dm7, czy gram te same dzwieki dm7 co w ton Cdur ?

Damian Ruskowiak

heniekroy, hmmm ... raczej w E-dur nie spotkasz akordu dm7 chyba, że w trakcie trwania utworu nastąpi zmiana tonacji lub jakiś świadomy zabieg kompozytora. Choć w jazz'ie wszystko jest możliwe. Wówczas raczej korzystasz z dźwięków danego akordu i danej skali, którą chcesz zastosować podczas improwizacji.
Np. w C-dur akord d-moll jest subdominantą II stopnia gdzie wykorzystujesz dźwięki gamy C, a dla porównania w tonacji g-moll akord d-moll jest mollową dominantą i wykorzystujesz dźwięki gamy g-moll w różnych odmianach. Mam nadzieję, że rozumiesz o co mi chodzi

malladyn

najpierw zagraj to sobie na gitarze te akordy albo pianie wsłuchaj się uważnie i będziesz wiedział

albo tak jak mówił Damian znajdź taki przebieg standardu gdzie będą podobne akordy co napisałeś i posłuchaj co się dzieje

jaka dzicz :mrgreen:

heniekroy

Dzieki DAmian ! a tak dla pelnej jasnosci to jakie dzwieki powinienem zagrac w przypadku dm7 w ton. Edur , podaj przyklad. ja w ton Cdur zagralbym skale mimor dorian : D E F G A H C D. a w ton. Edur.

malladyn

możesz użyć każdej skali w d Nie ważne w jakiej jesteś tonacji.

heniekroy

czyli gdybym zagral wyzej wymienione przezemnie dzwieki , byloby ok? chcialem jeszcze dodac ze improwizowanie byloby w stylu bebop lub cool jazz.

Damian Ruskowiak

heniekroy, jeśli w E-dur użyłbym toniki II stopnia to wówczas miałbyś dźwięki: fis gis a h cis dis e fis. Natomiast jeśli z E-dur wyskoczy gdzieś akord dm7 to grasz d e f g a h c d szukając oczywiście alteracji do następnego akordu czyli dźwięku przejściowego.

malladyn

I w praktyce wychodzi na to, ze jeśli użyjesz subdominaty II stopnia to nie ma różnicy w brzmieniu praktycznie,,

heniekroy

dzieki !! A tak juz z ciekawosci : czy free jazz rzadzi sie jakimis zasadami ,patentami czy skalami ? czy moze obowiazuje tylko , " razem zaczynamy razem konczymy " ? Wracajac do klasyki to jest ksiazka pt. "Bebop Bible" z zagrywkami na typowych ukladach funkcji .

heniekroy

MAM JUZ TE KSIAZKE U SEBIE .

dadikorlik

Witam,wtrące tylko małe sprostowanie do podpunktu artykulacja, bo wkradła się tam 'literówka':)
Skale obgrywamy: sylabami ta-ta-ha-ta-ha-ta-ha-ta -przy czym :
-ta to nuta uderzona językiem
-ha to nuta pod łukiem
Tak artykulacja powoduje odbijanie nut na słabych częściach taktu co prowadzi do przesunięcia akcentu na słabą część taktu- dzięki czemu pojawia się synkopowanie :mrgreen:

Radziłbym również ćwicząc skale tą artykulacją ,starać się grać równymi ósemkami i unikać 'swingowania'- ósemka z kropką szesnastka - tworzy się wtedy taki 'konik polny'

albo jak kto woli 'radziecki swing' :lol:

Michał Koniarski

dadikorlik, i to jest bardzo ważna informacja. Dzięki, że to napisałeś. Grasz gdzieś? Z tego co napisałeś wnioskuje, że znasz się na rzeczy. Może chciałbyś muzycznie podyskutować na naszym forumowym jam session? Zapraszam.

http://www.trumpeters.pl/...sion-vt4890.htm
Przepraszam za mały off-top

dadikorlik

Dzięki Michał pewnie od czasu do czasu coś napisze

...

venom · Instrument/y: getzen Posty: 11 Skąd: inąd

Od siebie dodam, że na początku swojej przygody z impriwizacją lepiej swoje solówki opierac o składniki akordow niż o skale. Po pierwsze dlatego, że na arpeggiach latwiej zbudować sensowną melodię, a po drugie wykorzystując składniki danego akordu nie ma ryzyka, że jakiś dźwięk nie będzie pasowal.